Relacje na żywo
  • wszystkie
  • MŚ 2022
  • Piłka Nożna
  • Siatkówka
  • Żużel
  • Koszykówka
  • Piłka ręczna
  • Tenis
  • Skoki

W przeszłości jeżdżono niemal wszędzie. Historia zapomnianych ośrodków żużlowych

Przełom lat 40. i 50. ubiegłego wieku to nie tylko początki ligowego ścigania w Polsce, ale także okres bodaj największego rozkwitu żużla. Wiele z ówczesnych ośrodków popadło już w zapomnienie.

Mateusz Kozanecki
Mateusz Kozanecki
Zawody w latach 50 Materiały prasowe / Urząd Gminy Skalmierzyce / Zawody w latach 50.

Jak popularny był żużel na początku lat 50. najlepiej pokazują tabele rozgrywek z tamtych czasów. O Drużynowe Mistrzostwo Polski w 1951 roku oprócz takich zespołów jak Unia Leszno czy Włókniarz Częstochowa, walczyły także dwie ekipy (!) z Warszawy - CWKS oraz Budowlani, a także Ogniwo Bytom.

Równie ciekawie było w DMP na maszynach przystosowanych, które podzielone były na kilka grup. W Poznańskiej Lidze Okręgowej, składającej się z dwóch grup, można było zobaczyć w rywalizacji drużyny z Krotoszyna, Śremu, Wągrowca czy Żabikowa. W innych ligach ścigano się w Nakle, Inowrocławiu, Włocławku, Jarosławiu i Przeworsku.

Podróż po zapomnianych ośrodkach rozpoczniemy od Inowrocławia, do którego, według niektórych źródeł, żużel zawitał już w roku 1947. Warto dodać, że speedway funkcjonował również w położonym niedaleko Żninie. Zespół Unii Inowrocław startował jedynie na motocyklach przystosowanych, zajmując m.in. czwarte miejsce w Pomorskiej Lidze Okręgowej w sezonie 1951.

Zajmujący się historią żużla Robert Noga w jednym ze swoich tekstów wspomina mecz II ligi, w którym CWKS Warszawa zmierzył się w Inowrocławiu ze Związkowcem Gdańsk, który przyciągnął na trybuny blisko 10 tysięcy widzów. Spotkanie to odbyło się 30 lipca 1950 roku.

Losy toru w Inowrocławiu zakończyły się tragicznie. Pod koniec sezonu 1951 miał odbyć się trójmecz z udziałem miejscowej Unii, a także Gwardii Śrem i Unii Leszno. Podczas treningu poprzedzającego ten pojedynek za bandę wypadł Franciszek Kutrowski, po czym nieszczęśliwie uderzył w drzewo i zmarł w szpitalu. Żużel nie wrócił tam już nigdy później.

Wspomniana drużyna ze Śremu, która ścigała się pod szyldami ŚKS, Gwardia, a następnie Sparta, brała udział w ligowych rozgrywkach aż do 1964 roku. Największym sukcesem zespołu było piąte miejsce zajęte w II lidze gr. zachód w sezonie 1960. Śremianie w pokonanym polu pozostawili... LPŻ Toruń z Marianem Rose (zdobywca kompletu punktów na torze w Śremie) i Romanem Cheładze w składzie.

Kolejne lata to już jednak równia pochyła. Drużyna notowała coraz słabsze wyniki, aż w końcu wycofała się w trakcie rozgrywek sezonu 1964. Po wielu latach za reaktywację żużla w Śremie zabrali się amatorzy z AKŻ Sparta oraz ASŻ Speedway (obecnie funkcjonuje jedynie ta druga drużyna). Zorganizowano VII edycji Pikniku Żużlowego, który cieszył się sporym zainteresowaniem. IV odsłonę, która odbyła się w 2011 roku obserwowało 4.000 widzów! W Śremie istniał jeszcze mierzący niespełna 200 metrów tor "Kawcze", ale obecnie zamieniony został na pole do paintballa.

Żużel w Śremie ma kilka powiązań z czarnym sportem w... Skalmierzycach i okolicach. W 1960 roku do Sparty dołączył były zawodnik Kolejarza, Władysław Grabowski. Po latach natomiast część Amatorskiego Klubu Żużlowego Sparta stanowili żużlowcy właśnie z tamtych stron. To za ich sprawą w 2012 roku odbyły się pokazy żużlowe w Skalmierzycach, blisko 60 lat po upadku Kolejarza.

Na stadionie przy ul. Mostowej rywalizowała także drużyna rezerw z Ostrowa Wielkopolskiego. Kolejarz z kolei brał udział w rozgrywkach DMP na maszynach przystosowanych. Po raz ostatni zawody odbyły się tam w 1955 roku. Później na maszynach przystosowanych się już nie ścigano, co doprowadziło do upadku wielu ośrodków.

Klubem, który przez kilka sezonów rywalizował nawet w II lidze, była Gwardia Krotoszyn. Zespół z tego miasta zwyciężył w Poznańskiej Lidze Okręgowej w 1949 roku, wyprzedzając m.in. Stal KM Ostrów, Stal Unię Zielona Góra czy KM Kępno. Rok później Gwardia potrafiła na własnym obiekcie pokonać Włókniarzy z Częstochowy i Łodzi. Również w trójmeczach towarzyskich krotoszynianie odprawiali z kwitkiem wyżej notowane ekipy. Na torze w Krotoszynie pojawili się tacy zawodnicy jak Alfred Smoczyk, Marian Kaznowski, Zbigniew Raniszewski czy Robert Nawrocki.

Choć Kalisz nie jest kojarzony z żużlem, to również dołożył swoją maleńką cegiełkę do historii czarnego sportu. Na betonowym torze kolarskim, który zresztą istnieje do dziś, w 1947 roku rozegrane zostały Mistrzostwa Kalisza w jeździe na żużlu. W zawodach tych najlepszy był Paweł Przybył.

Nie tylko Wielkopolska może pochwalić się licznymi ośrodkami żużlowymi. W 1955 roku na torze w Siedlcach odbył się m.in. mecz Kolejarza-Ostrovii ze Stalą Świętochłowice, który Ślązacy wygrali aż 38:14. Co więcej, była szansa na stworzenie drużyny ligowej w tym mieście, ale ostatecznie skończyło się jedynie na fazie pomysłu. W Radomiu z kolei rozegrano chociażby dwie rundy DMP w sezonie 1948, w których zwyciężyły zespoły z Ostrowa i Rawicza. Zawody tej rangi odbyły się również w Pucku.

Na początku lat 50. aż dwie drużyny w pierwszej lidze miała Warszawa, o czym była już mowa na początku tekstu. Żużel istniał w wielu miastach i miasteczkach. Z biegiem lat dyscyplina ta stawała się jednak coraz bardziej elitarna, zaczęły wzrastać koszty, a także obostrzenia dotyczące sprzętu. Ważnym momentem było zakończenie ścigania na tzw. maszynach przystosowanych.

W przeszłości sport żużlowy funkcjonował w kilkudziesięciu ośrodkach. Nie sposób wymienić ich wszystkich. Warto jednak przypominać takie miejsca. Być może starsze osoby mają jeszcze pamiątki związane z zespołami ze Skalmierzyc, Kępna, Chodzieży, Żnina, Jarosławia czy Przeworska.

* W artykule wykorzystane zostały materiały WP Sportowe Fakty, rlach.republika.pl, speedway.hg.pl oraz z książki "Jak Syzyf, czyli 80 lat sportu żużlowego w Ostrowie Wielkopolskim.

ZOBACZ WIDEO Słupek, poprzeczka i genialne parady bramkarzy - skrót meczu Inter - Lazio [ZDJĘCIA ELEVEN SPORTS 1]

Aktualne składy drużyn: PGE Ekstraliga | eWinner 1. Liga | 2. Liga Żużlowa

Kup bilet na 2023 PZM Warsaw FIM Speedway Grand Prix of Poland. Kliknij tutaj i przejdź na stronę sprzedażową! -->>

Polub Żużel na Facebooku
Zgłoś błąd
inf. własna
Komentarze (21)
  • ZLOTOUSTY Zgłoś komentarz
    Swietny artykul - szkoda ze tak krotki. Bo nawet o dziwo w Rzeszowie byl nawet niemlody facet ktory w koncu poklocil sie o obecnosc zuzla w Swietochlowicach.
    • Marta Żmuda-Trzebiatowska Zgłoś komentarz
      Jeśli dobrze kojarzę, to na torze w Siedlcach startowała swojego czasu drużyna Resovii Rzeszów w rozgrywkach ligowych w 1956 roku
      • lk1983pl Zgłoś komentarz
        Warszawa x 3, Otwock, Radość, Mińsk Mazowiecki..
        • Martainn Zgłoś komentarz
          A dziś ta profesjonalizacja prowadzi do tego że nie jeździ się już prawie nigdzie poza Polską na poważnie. Jakieś ligi kadłubowe lub całkowicie amatorskie. Żużel stał się zbyt
          Czytaj całość
          drogim sportem popularnym tylko lokalnie. Więc pisanie co jakiś czas o najlepszej lidze świata mnie niezmiernie śmieszy ale i dołuje. Bo ile tych lig teraz jest? Ale takich pełnoprawnych? 3? W Niemczech a amatorskiej więcej zespołów. W Rosji 4 ekipy gdzie jeszcze niedawno było kilkanaście. Na Ukrainie ligi brak, a parę lat temu była, na Węgrzech była w Jugosławii była, w Słowenii była. Potem liga adriatycka była. Nic z tego nie zostało. Wszystko się zwija.
          • RECON_1 Zgłoś komentarz
            O ile dobrze pamiętam to albo w Bytomiu albo w Katowicach się także na żużlu scigali.
            • Kaźmirz Bendke Zgłoś komentarz
              a kto odpowie kto stoi na pudle na zamieszczonej fotce...Zawody w Ostrowie w tle Osiedle Manifestu...po lewo Bursa Tech. Kolejowego/ dyr. śp. Macholak/ Pozdrawiam a i za
              Czytaj całość
              zawodnikami ostrowska kolejarska orkiestra deta...rozpoznalem kilku zawodnikow tamtych czasow niestartujacych w tych zawodach ....ale uhonorowanych na murawie...
              • bart82gkm-SUPPORT KUBICA Zgłoś komentarz
                Pierwszym DMP na żużlu po WW2 został PKM Warszawa przed LKM Leszno który reprezentowali tacy znani zawodnicy jak Smoczyk czy Olejniczak .Na najniższym stopniu podium stanął zespół z
                Czytaj całość
                Grudziądza i jak do tej pory jest to jedyny medal DMP na żużlu . Klub z Grudziądza reprezentowali min. Zwoliński czy Najdrowski .
                • krecik start Zgłoś komentarz
                  z tego co wiem we wczesnych latach powojennych w wielu miejscach ścigano się na bieżniach sport który można było uprawiać praktycznie wszędzie musiał być popularny
                  • ORH- Zgłoś komentarz
                    Dla mnie obciachem jest, że Warszawa nie ma nadal klubu żużlowego. Stolica Polski 2,7 mln. ludzi!
                    • sidomen Zgłoś komentarz
                      Tak . Fajny artykuł. Nie miałem pojęcia o istnieniu w przeszłości żużla w niektórych miastach,szok! Brawo autor!
                      • hmm Zgłoś komentarz
                        Krótko (może za krótko) ale konkretnie i na temat. Nie ma 10 podstron i pisania byleby cos naskrobać. Krótkie przypomnienie historii a nie pudelkowe artykuły na siłe..
                        • Tommy DeVito Zgłoś komentarz
                          Bardzo fajny artykuł, pomimo że mam noworocznego kaca i literki mi się trochę zalewają to przeczytałem go z zaciekawieniem. p. s. więcej takich artykułów
                          • Cezariusz Zgłoś komentarz
                            W PZM muszą nienawidzić żużla skoro nic nie robią w celu jego rozwoju i reaktywowania ośrodków żużlowych, w tym tego najważniejszego w stolicy. Konieczne jest powołanie Polskiego
                            Czytaj całość
                            Związku Żużla, złożonego z młodych menadżerów, bez betonu z PZPR-owską przeszłością.
                            Zobacz więcej komentarzy (1)
                            Już uciekasz? Sprawdź jeszcze to:
                            ×
                            Sport na ×